Foto: Hugo Willocx

 Natuurgebieden  D'Heide  Natuur 

D'Heide: trekpleister voor amfibieën

In "Den Boskant", aan de grens met Wichelen, deelgemeente Serskamp ligt een klein maar heel waardevol natuurgebied van iets meer dan 2 ha: de Heide. Het paalt aan de zogenaamde hoogte van Serskamp en situeert zich in het zand - leemgebied van de vallei van de Serskampse beek.

Het natuurreservaat heeft al een hele geschiedenis achter de rug. Op de kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden (Ferraris) uit de 2de helft van de 18e eeuw stond het ingekleurd als loofbos. Dat bleef zo tot WO II. De hele regio in het valleigebied van de Serskampse beek moet in die tijd een prachtige mozaïekstructuur geweest zijn van loofbossen, weilanden, akkers en droge en vochtige heidegebieden.

Het loofbos werd gerooid tijdens WO II en het terrein werd nadien in gebruik genomen als weide. Stille getuigen hiervan zijn de twee waterputten die nog overblijven.

In 1963 werden op de weide populieren aangeplant en 30 jaar later, toen de plaatselijke Wielewaalafdeling het terrein kocht, was het een klassieke populierenaanplant met een aangrenzend bemest weiland, dus met een weinig waardevolle fauna en flora. Enkel langs de westkant van het gebied, grenzend aan een kleine beek vond je nog een rijk ontwikkelde kruid- en struiklaag met Speenkruid, Maagdenpalm, Slanke Sleutelbloem, Vogelmelk, Klimop, Gelderse Roos, Ruwe Iep, Eik, Meidoorn en Sleedoorn.

Beheersplan

Het opstellen van een beheersplan om de natuurwaarden van het terrein te verhogen was dus dringend nodig. Volgens dit plan zou een deel van het terrein beheerd worden als hooiland en moesten de populieren weg om plaats te maken voor spontane struikvegetatie van Wilg en Zwarte Els. Last but not least moesten de sterk verlande oude vlasrooiputten terug uitgediept worden en verbonden met een brede sloot. Belangrijk was ook het dichten van een afwateringsgracht zodat het waterpeil van het hele gebied verhoogd werd.

Foto: Robert Jooris

In de lente van het volgend jaar werd dan ongeduldig uitgekeken naar de evolutie van het gebied. Tureluur, Witgatje, Winter- en Zomertaling en Krakeend foerageerden langs de oevers van de vijvers. Wilde Eend en Meerkoet waren de eerste nieuwe broedgasten. Vooral de vegetatie toonde een spectaculaire evolutie. In de vochtige sliblaag tussen de tot de kleilaag uitgediepte vijvers ontwikkelde zich een dominante vegetatie van Gewone Waterranonkel. Ook in de vlasrooiputten en verbindingssloten domineerde Waterranonkel, naast Gewoon Sterrenkroos en een begroeiing met Waterviolier. Het jaar nadien ontwikkelde zich op het gekapt populierenbos langzaam maar zeker een dominante begroeiing van Pitrus en werden grassen als Bochtige Smele verdrongen. Op het meer westelijk deel daarentegen ontwikkelde zich een flora van Blaartrekkende Boterbloem en houdt ook de Bochtige Smele goed stand.

Deze vegetatie is interessant voor ongewervelden. In de zomer van 1997 vond de JNM maar liefst 15 soorten libellen en waterjuffers. De meeste onder hen, zoals de Grote Keizerlibel, de Gewone Oeverlibel en de Blauwe glazenmaker komen in vrij voedselrijk water voor. Maar ook enkele minder gewone soorten kwamen aan bod: de zeldzame Vuurlibel, de Steenrode Heidelibel en de Zwervende Pantserjuffer. Dat is een meer zuidelijke soort die een eender zeldzaam bij vennen en duinplassen wordt aangetroffen.

Amfibieën

D' Heide is echter vooral bekend omwille van zijn amfibieënfauna. Bruine Kikker en Gewone Pad vond je ook voor de beheerswerken regelmatig in het gebied. De laatste jaren zijn de populaties sterk toegenomen, vooral deze van de Bruine Kikker. Met honderden komen ze elk jaar, kort na de winterslaap, in de ondiepe moeraszones van het reservaat paren en hun eieren afzetten. Het paringsritueel van de kikkers trekt dan de aandacht van predatoren als Bunzing en Blauwe Reiger die in de rondspringende kikkers een hapklare brok zien. Groene Kikkers ontdekten vrij recent het gebied. Sterk aan het water gebonden, hebben ze het gebied vermoedelijk gekoloniseerd dankzij migraties door de Serskampse beek en de zijbeek langs het reservaat. Twee soorten komen hier voor, de Groene Kikker en de Meerkikker.

Van de watersalamanders zijn alle in ons land voorkomende soorten aanwezig: de Kleine Watersalamander, de Vinpootsalamander, de Alpenwatersalamander en zeker niet vergeten .. de Kamsalamander. Kamsalamanders of kleine waterdraakjes, zoals we ze vroeger noemden, zijn in onze regio altijd zeldzaam geweest. Ze koloniseerden d'Heide meteen na het herstel van de oude vlasrooiputten. Hoogstwaarschijnlijk hadden ze zich teruggetrokken in enkele vijvers en in een veedrinkpoel in de directe omgeving van het reservaat, want ook daar werden kamsalamanders gevonden.

Acht soorten amfibieën dus, op een oppervlakte van amper 2 ha. Het kleine reservaatje en ook de bossen in de omgeving, met hun beekjes en grachten zijn van ontzettend groot belang voor amfibieën, zeker omdat in de nabijheid ook nog de Vuursalamander foerageert. Hopelijk wordt in de toekomst hiermee rekening gehouden en kan met financiële hulp van het lokaal, provinciaal, nationaal en zelfs internationaal beleid het reservaat tot een groter geheel uitgebouwd worden. Het gebied werd trouwens onlangs op Europees niveau erkend en opgenomen als habitatgebied.

Natuurramp in Den Boskant: Vernietiging van een biotoop van de Kamsalamander te Wetteren!

Tijdens de lente 2004 heeft een eigenaar te Wetteren (Boskant) ongeveer 2 ha van zijn privaat bos laten kappen. Dit bos grenst aan het natuurreservaat d'Heide, eigendom van Natuurpunt en ligt in Europees habitatgebied. De eigenaar had voor het uitvoeren van de werken geen vergunning aangevraagd en is met niet minder dan 4 wetgevingen in overtreding: kappen zonder vergunning (een manifeste overtreding van het bosdecreet van 13 juni 1990), biotoopvernietiging van inheemse amfibieën (KB van 22 september 1980), biotoop vernietiging van een habitatsoort in Europees habitatgebied en het overtreden van de stedenbouwkundige wetgeving. De man was tot de werken overgegaan omdat een potentiële koper het terrein wou genivelleerd zien. Het gerooid bos is samen met het aangrenzend natuurreservaat d'Heide een van de belangrijkste foerageer- en voortplantingsgebieden van inheemse amfibieën, niet minder dan 8 soorten komen er voor: Gewone Pad, Bruine Kikker, Meerkikker en 4 salamandersoorten waaronder de in Europa streng beschermde Kamsalamander. Laatstgenoemde soort kent over heel Europa een sterke achteruitgang als gevolg van het verdwijnen van kleinschalige landbiotopen en wordt daarom binnen de grenzen van de Europese Unie streng beschermd. Elke lidstaat is bovendien verplicht op zijn grondgebied een aantal gebieden aan te duiden waarin de soort op zijn minst behouden blijft.

Deze natuurbehoudwetgeving lapte de eigenaar dus blijkbaar aan zijn laars, een overtreding die hem misschien duur kan te staan komen. De werkzaamheden zijn voorlopig stilgelegd in afwachting van een gerechterlijke uitspraak. Natuurpunt stelt zich in deze zaak burgerlijke partij en vraagt herstel in zijn oorspronkelijke staat.

Met jouw steun kan het natuurgebied verder groeien! Giften voor het aankoopproject in d'Heide kun je kwijt op rekeningnummer IBAN BE56 2930 2120 7588 BIC GEBABEBB, met vermelding d'Heide (projectnummer 6150). Voor giften vanaf 40 euro ontvang je een fiscaal attest.

Zie ook:

Natuurgebieden D'Heide Waarnemingen