Biodiversiteit  Kelders voor vleermuizen 

In actie voor vleermuizen

Hoewel er wereldwijd meer dan 1000 soorten vleermuizen bestaan, komen er in Vlaanderen slechts een 20-tal voor. De meeste zijn uitgesproken zeldzaam, terwijl andere (in Vlaanderen) al uitgestorven zijn (zie lijst). Enkel de gewone dwergvleermuis komt nog redelijk talrijk voor. Alle vleermuizen en hun verblijfplaatsen zijn in Vlaanderen wettelijk beschermd. Vleermuizen mogen niet gevangen of verstoord worden. Want verstoring en het ongeschikt worden van overwinteringsplaatsen, zomerverblijfplaatsen en jachtgebieden van vleermuizen, maken dat een aantal soorten het moeilijk hebben om zich in Vlaanderen te handhaven.

Natuurpunt Scheldeland probeert ook zijn steentje bij te dragen voor het behoud van onze vleermuizen.

SoortStatus in Vlaanderen
Kleine hoefijzerneusUitgestorven
Grote hoefijzerneusVermoedelijk verdwenen
MopsvleermuisVermoedelijk verdwenen
Ingekorven vleermuisErnstig bedreigd
BechsteinsvleermuisErnstig bedreigd
Vale vleermuisErnstig bedreigd
BosvleermuisErnstig bedreigd
Brandts' vleermuisBedreigd
MeervleermuisBedreigd
Grijze grootoorvleermuisBedreigd
BaardvleermuisVermoedelijk bedreigd
FranjestaartVermoedelijk bedreigd
Ruige dwergvleermuisVermoedelijk bedreigd
Gewone grootoorvleermuisVermoedelijk bedreigd
WatervleermuisMomenteel niet bedreigd
Gewone dwergvleermuisMomenteel niet bedreigd
LaatvliegerMomenteel niet bedreigd
Rosse vleermuisMomenteel niet bedreigd
Kleine dwergvleermuisStatus onbekend
Tweekleurige vleermuisStatus onbekend

Nacht van de vleermuis

Elk laatste weekend van augustus is het de Europese Nacht van de Vleermuis en ook in Vlaanderen kan je kennismaken met de wondere wereld van deze bijzondere gevleugelde zoogdieren! De Nacht van de Vleermuis is een sensibiliseringsactie die uitgaat van de Europese vereniging Eurobats en die in Vlaanderen wordt ingevuld door Natuurpunt en het Agentschap voor Natuur en Bos van het Vlaamse gewest. Een unieke kans dus om met het volledige gezin deel te nemen aan een wandeling met een vleermuizendetector, infosessies, een bezoek aan een ijskelder of fort, een vleermuisterras met versterkte vleermuisgeluiden...

Ijskelders als winterverblijf

Een tweede actiepunt, naast de organisatie van de jaarlijkse Nacht van de Vleermuis, is de inrichting van winterverblijven. Tijdens de wintermaanden trekken alle vleermuizen zich terug op koele vochtige plaatsen om daar hun winterslaap door te brengen. Een stabiele temperatuur en vooral rust zijn dan zeer belangrijk. In sommige oude forten, bunkers en ijskelders overwinteren tientallen exemplaren van verschillende soorten naast elkaar. Vleermuizen en hun verblijfplaatsen zijn wettelijk beschermd, maar dat alleen is onvoldoende. Eenvoudige inrichtingswerken die de rust verhogen, tocht verminderen en geschikte hoekjes creëren kunnen deze zeldzame winterverblijfplaatsen nog geschikter maken voor onze vleermuizen. Op die manier vergroot de kans dat ze levend de winter door komen.

Acties met betrekking tot winterverblijfplaatsen van vleermuizen bestaan erin de gekende overwinteringsplekken nauwgezet in het oog te houden, zodat zij aan de 3 basiscriteria blijven voldoen: een constante temperatuur, een hoge luchtvochtigheid en rust. Verstoorders moeten geweerd worden, en in geval van vandalisme of vernieling dient zo snel mogelijk de toegangsdeur hersteld en terug gesloten te worden.

Ook wordt gezocht naar nieuwe locaties die in aanmerking komen voor beschermingsmaatregelen. In Vlaanderen slapen er bijvoorbeeld nog heel wat vleermuizen in ijskelders - meestal op privé-terrein - die niet gekend zijn. Dergelijke locaties kunnen, meestal door slechts kleine aanpassingen, geschikt(er) gemaakt worden als winterverblijfplaats. Door het plaatsen van een vandalisme- en inbraakveilige poort met invliegopening kan een bunker of ijskelder afgesloten worden zodat de rust voor de vleermuizen verzekerd is en de temperatuur en de luchtvochtigheid constant blijft. In de deur(en) wordt een horizontale invliegopening voorzien van circa 7 op 40 cm.

De twee jongste edities van de Nacht van de Vleermuis vonden plaats aan het kasteel van Laarne (2006) en het kasteel van Omnichem in Wetteren (2007). Op deze plaatsen liggen er ijskelders die - mits enkele aanpassingen - geschikt zijn als winterverblijfplaats voor vleermuizen. Via het Agentschap voor Natuur en Bos van de Vlaamse overheid kregen we de kans om deze twee projecten in te passen in een Europees vleermuizenproject (Bataction - www.bataction.be).

Ijskelder Wetteren

Deze prachtig bewaarde ijskelder ligt in het park achter het kasteel van het bedrijf Omnichem-Ajinomoto. Om deze ijskelder optimaal aan te passen als winterverblijfplaats voor vleermuizen waren twee ingrepen nodig, stelden we samen met het ANB vast.

Ten eerste was het nodig om voor de bestaande deur een extra deur te plaatsen (zie foto's). Door de twee deuren kan de temperatuur constanter blijven (zie schets 1), een belangrijke factor voor vleermuizen in winterslaap.

  • Ijskelder Wetteren

    slideshows/vleermuizen/1.jpg

    Foto 1/8

  • Ijskelder Wetteren

    slideshows/vleermuizen/2.jpg

    Foto 2/8

  • Ijskelder Wetteren

    slideshows/vleermuizen/3.jpg

    Foto 3/8

  • Ijskelder Wetteren

    slideshows/vleermuizen/4.jpg

    Foto 4/8

  • Ijskelder Laarne

    slideshows/vleermuizen/5.jpg

    Foto 5/8

  • Ijskelder Laarne

    slideshows/vleermuizen/6.jpg

    Foto 6/8

  • Ijskelder Laarne

    slideshows/vleermuizen/7.jpg

    Foto 7/8

  • Ijskelder Laarne

    slideshows/vleermuizen/8.jpg

    Foto 8/8

Om de vochtigheid in de ijskelder te verhogen werd een afvoerput onder aan de ijskelder dichtgemaakt. Deze twee ingrepen werden in de maand oktober van 2007 uitgevoerd, met de toestemming en medewerking van het bedrijf. Het agentschap voor Natuur en Bos zorgde voor het deskundig advies en voor de zeer goede praktische uitvoering. Onze afdeling diende enkel het materiaal te betalen. Deze winter zal een eerste inspectie gebeuren in samenwerking met de Vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt. We zijn benieuwd!

Ijskelder Laarne

De tweede ijskelder die we willen aanpakken is die achter het kasteel van Laarne. Momenteel (oktober 2007) is de ijskelder niet toegankelijk. De oude houten klapdeuren werden veiligheidshalve verwijderd door de gemeente en vervangen door een ijzeren traliewerk (zie foto's). De ijskelder zelf ligt vol puin en zand en staat volledig onder water.

Na een bezoekje aan de ijskelder en de nodige 'brainstorming' kwamen we samen met het Agentschap voor Natuur & Bos tot een voorstel dat even eenvoudig als doeltreffend en goedkoop is. Om de ijskelder optimaal en veilig in te richten als winterverblijfplaats voor vleermuizen stellen we voor om:

  • De toegang af te sluiten met een plaat in betonplex met daarin een invliegopening. Dit systeem is ook praktisch onzichtbaar vanuit de omgeving en is dus visueel niet storend (zie schets zijaanzicht).
  • In de ijskelder komt er een plank tegen het plafond van zo'n 25-tal cm. Die breekt rechtstreekse luchtcirculatie en temperatuurschommelingen (zie schets 2).
  • Tijdens het uitvoeren van deze aanpassingen zal er gekeken worden hoe diep de ijskelder is en hoeveel puin en zand er in ligt. Het leegmaken van de kelder zal na de winter gebeuren. Dat zal het mogelijk maken om via een ladder in de kelder te gaan om in de winter tellingen uit te voeren en om bezoekers (klassen, jeugdvereniging,...) onder begeleiding een blik in de vleermuizenkelder te gunnen.
Na inrichting kan deze ijskelder niet enkel een natuurlijke meerwaarde maar ook een educatieve rol krijgen. Enerzijds zullen bezoekers onder begeleiding een kijkje kunnen nemen in de kelder. Anderzijds komen er infoborden bij de ingerichte winterverblijfplaats. Door de kelder een educatieve en natuurlijke rol te geven, wordt ook de cultuurhistorische waarde ervan behouden.

Samen met de gemeente Laarne wil Natuurpunt over dit mooie project goed communiceren naar het brede publiek, via websites, infoborden, informatiebladen, eventueel brochures en voordrachten voor scholen en andere organisaties, een tentoonstelling, enz.

Ons plan hebben we intussen ingediend en het is goedgekeurd door het schepencollege van Laarne, dat het project financieel wil dragen, en ook de beheerder van het kasteel gaat akkoord. Het ANB wil opnieuw de praktische realisatie dragen. We hopen dat we het project snel kunnen realiseren. Meer daarover zeker in ons volgende contactblad en op onze website.

Zie ook:

Biodiversiteit Charters voor biodiversiteit
Biodiversiteit Vogeltrektellingen
Biodiversiteit Exoten(bestrijding)